Begin volgend jaar geef ik in Amsterdam een workshop 'Moederboek schrijven'. Mijn missie is alle moeders aan het schrijven te krijgen. Over zichzelf. In het decembernummer van Ouders van Nu een artikel (en kortingscode voor workshop) over het schrijven van zo'n dagboek.

'Zit het moederschap jou, net zoals de meeste moeders, niet elk uur van de dag als gegoten? Weet je wat helpt? Schrijven! Woorden vinden voor gedachten en gevoelens waarvan je niet eens wist dat ze er waren. Dat geeft inzicht en nog beter: dat lucht op. Sabine Wisman, schrijfdocent en schrijver van Hoera, ik ben geen perfecte moeder, leert het je.'

Dat schrijft anders. En laat het je niet benauwen. Een (deel van een) ontroerende scene is al prachtig. Een knetterende dialoog idem. Je hoeft niet in een dag een hoofdstuk af te hebben.

‘Je hoofdpersoon wil vooral leuk doen,’ zei een docent tijdens de schrijfopleiding. ‘Er zit verder geen emotie in.’ Dat was niet prettig om te horen. Mijn twaalfjarige hoofdpersoon, die barstte van de emotie! Mijn hoofdpersoon, dat was ik op twaalfjarige leeftijd. Maar wat ik wist en voelde, kreeg ik niet op papier. Ik zag het, maar de lezer niet. En toen ik eens goed keek, zag ik het ineens ook een stuk minder. Het zat nog veilig weggestopt en was niet overgebracht op papier.

Zoek de heftige emoties. Heb je het lef om uit je emoties te putten? Wil je naast de prettige emoties, de minder prettige emoties ook overbrengen? Schrijf dan niet alleen over gisteren of vorig jaar. Ook niet over toen je vier was. Schrijf, bijvoorbeeld, over je puberteit. Geen volwassene die geen heftige emoties onderging in zijn of haar puberteit. Ga daar naar waar verdriet, schaamte, boosheid en eenzaamheid zit. Ga daar naar waar je niet naartoe durft.

Sleutelmomenten. Mijn manuscript over die twaalfjarige was nog lang niet af. Ik bleef boven het personage zweven. Er was tijdens het schrijven geen moment geweest, dat ik nerveus werd. Er kwam niks van verdriet, schaamte of boosheid naar boven drijven. Blijkbaar moest eerst de eerste versie staan. Als die eenmaal staat, dringt soms pas goed door waar je personage echt mee worstelt. Daar kan je in een tweede versie aan werken. Zet schijnwerpers op sleutelmomenten, op emotionele scènes, op daar waar het schuurt. 

Auto-emotio Niemand groeit zonder kleerscheuren groot. Niemand wordt zonder lijden oud. Je hoeft niet groots te lijden om een goede schrijver te worden. Maar je moet wel weten hoe lijden werkt. En iedereen heeft momenten van lijden gehad: vriendschappen die verloren gingen, ouders die scheidden, ernstige ziekten, onbeantwoorde liefdes, bedrog. Daar zitten de emoties. Het gaat niet om het lijden, maar dat je het bekijkt, schudt, voelt, besnuffelt. Dat je je er bewust van bent en het niet meer wegduwt nu, als volwassene, maar de emotie gebruikt in je schrijven.

Autobio is hier geen vereiste. Maar auto-emotio wel. Doe! Durf! Vooral dat laatste.

Als jij tijd had, was je boek natuurlijk allang af geweest. Maar ja, je leven is vol en een dag heeft maar 24 uur. Je zou dolgraag willen dat het anders was. Het gebrek aan tijd is wat tussen jou en je gepubliceerde boek staat.

Nee dus.

Alle schrijvers hebben: boodschappen, families, huishoudelijke klussen, verplichtingen aan het lijf om te slapen, maaltijden te bereiden, kinderen op te voeden en vrienden die te vriend gehouden moeten worden. Plus: veel gepubliceerde auteurs hebben er nog een baan naast. Want rijkelijk leven van je boeken, oei, dat is een misvatting. Voor velen dan. Misschien ben jij binnenkort de uitzondering, zou prachtig zijn. Voorlopig ben je er nog niet en heb je een gebrek aan tijd en je hebt het te druk. Te druk met wat? Met wat er op je afkomt, in goede banen te leiden.

Dat is allemaal prima. Dat heet leven. En het staat los van wat schrijven heet.

Dus hier een vierpunts-tip die je goed tot je door moet laten dringen

• Je mag minder sociaal zijn.
• Je maaltijden mogen minder uitgebreid.
• Je huis mag minder schoon zijn.
• Je collega’s mogen meer zelf doen.

Een schrijver moet zichzelf in schrijftijden af kunnen koppelen van alles om zich heen. Dus ook van wat van hem of haar verwacht wordt. Daar wordt je niet meteen een veel leuker mens voor in de ogen van je zakelijk- en privé-naasten, maar soms is het gewoon nodig. Het is niet anders. En dat is allemaal oké, want zo houd je energie over. En als je energie hebt, heb je meer tijd, valt er meer te halen in die 24 uur, komt je boek af.

Dan maar even niet de leukste thuis. Dan maar even niet de meest behulpzame moeder of vader op de basisschool. Dan maar even niet de collega die ervoor zorgt dat alles goed komt of de übervriend(in) bij wie men altijd om raad kan komen. Strooi je energie niet in het rond maar bewaar het voor de schrijver in je. Dat is een cadeautje aan jezelf. En aan je boek.

Een schrijver is net zo lang in de luiers als een klein kind. Niemand staat ’s morgens op en is ineens een schrijver. Het is doen, doen en nog eens doen. Het is, kortom, dóórgaan. Verwacht er de eerste jaren niet veel van, dat is allemaal oefening. Als aspirant schrijver is dit niet anders dan bij schilders, ballerina’s, musici of acteurs. Ook daar gaat jaren oefening in zitten.

Dat is onaardig! Wat een trut die Wisman.
 Het duurt gewoon wat jaren, voordat je schrijfgeest zo helder is, dat het gemodder echt ergens op gaat lijken. En het duurt even voordat je je comfortabel voelt met het schrijfgereedschap (perspectief, dialoog, toon, wil-weerstand e.d.).
        
Wat ontmoedigend! Wat denkt ze wel niet? Ik moet misschien roepen dat je het kan. Yes, you can! Maar ik ben op dit vlak graag realistisch. Ik roep niet alleen: je kan het, maar ook: doe het! Just do it, dus. En blijf het doen. Schrijven is niet zoals wintersport, een weekje per jaar (met spierpijn in de kuiten). Schrijven is zoals het dagelijkse fietstochtje naar je werk. Wat is beter voor je conditie, denk je? Precies. Zo is het ook met schrijven.En na die paar jaar, na doen-doen-doen, heb je schrijfkilometers gemaakt. Heb je geblunderd en gerommeld. 

Daarom: een schrijver is net zo lang in de luiers als een klein kind. De ene is na twee jaar zindelijk, de andere na vier. Wat een wijze les. En wat een hekel zal je nu aan me hebben. Dat mag. Roep maar van alles tegen me, en daarna: aan de slag. Schrijven, schrijven, schrijven. En dan, na die paar jaar, heb je het schrijven onder de knie, voel je je zekerder en ben je geen beginner meer.
Schrijver ben je voor de rest van je leven, dus wat maakt die paar jaar uit.